Sakarya Savaşı sonrası hangi cephe kapandı ?

Elif

Global Mod
Global Mod
Sakarya Savaşı Sonrası Hangi Cephe Kapandı? Tarihî Gerçekler, Askerî Strateji ve Toplumsal Sonuçlar

Sakarya Savaşı'nı incelerken insanın aklına şu soru geliyor: Türk ordusu bu savaşı kazandıktan sonra Millî Mücadele'nin hangi cephesinde mücadele sona erdi? Bu sorunun cevabı yalnızca bir cephe adını öğrenmekten ibaret değil. Çünkü Sakarya Meydan Muharebesi, Türk Kurtuluş Savaşı'nın askerî stratejisini, diplomatik ilişkilerini ve Anadolu halkının geleceğe yönelik beklentilerini önemli ölçüde etkiledi.

Kısa ve net cevap şudur: Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra Güney Cephesi'ndeki çatışmalar büyük ölçüde sona erdi ve bu cephedeki mücadele diplomatik anlaşmalarla kapandı. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Güney Cephesi'nin kapanışı yalnızca Sakarya Savaşı'nın doğrudan sonucu değildi. Türk ordusunun Sakarya'daki başarısı, Fransa ile yürütülen diplomatik görüşmelerin koşullarını etkiledi; cephedeki sürecin tamamlanması ise 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması'yla gerçekleşti.

Bu ayrımı doğru anlamak, Millî Mücadele'nin nasıl kazanıldığını kavramak açısından oldukça önemli. Gelin konuyu savaşların tarihleri, anlaşmaların sonuçları ve toplum üzerindeki etkileri üzerinden birlikte inceleyelim.

1. Sakarya Meydan Muharebesi Ne Zaman Yapıldı?

Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos-13 Eylül 1921 tarihleri arasında gerçekleşti. Türk ordusu, Mustafa Kemal Paşa'nın başkomutanlığında, Batı Cephesi'nde Yunan ordusunun ilerleyişini durdurdu.

Yunan kuvvetlerinin amacı, Ankara'ya ulaşarak Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmetini askerî ve siyasi açıdan etkisiz hâle getirmekti. Türk ordusu ise savunma hattını koruyarak Yunan ordusunun ilerlemesini engellemeye çalışıyordu.

Savaşın en önemli özelliklerinden biri, geniş bir alana yayılan ve haftalarca devam eden yıpratıcı çatışmalardı. Türk ordusu zaman zaman geri çekilmek zorunda kaldı. Ancak bu geri çekilmeler, ordunun tamamen dağıldığı anlamına gelmiyordu. Savunma, uygun arazi koşullarından yararlanılarak sürdürüldü.

Mustafa Kemal Paşa'nın 26 Ağustos 1921'de dile getirdiği, savunmanın belirli bir hatta değil bütün vatana yayıldığını anlatan yaklaşım, Sakarya Muharebesi'nin askerî düşüncesini yansıtır. Buradaki temel fikir, belirli bir mevzi kaybedildiğinde savaşın da kaybedilmiş sayılmamasıydı.

13 Eylül 1921'de Yunan ordusunun Sakarya Nehri'nin doğusundaki bölgeden çekilmesiyle muharebenin kritik aşaması sona erdi. Türk ordusu stratejik savunmadan taarruza geçişin yolunu açmış oldu. Bununla birlikte, savaşın hemen ardından bütün cephelerde silahların bırakıldığı düşünülmemelidir. Batı Cephesi'ndeki savaş, 1922'deki Büyük Taarruz'a kadar devam etti.

2. Sakarya Savaşı Sonrasında Hangi Cephe Kapandı?

Bu soruya cevap verirken Güney Cephesi ile Batı Cephesi'ni birbirinden ayırmak gerekir.

Millî Mücadele sırasında Güney Cephesi, özellikle Fransız kuvvetleri ve Fransızların desteklediği Ermeni birlikleriyle yaşanan mücadelelerle öne çıktı. Adana, Antep, Maraş ve Urfa çevresindeki çatışmalar, bölgenin askerî ve toplumsal tarihini derinden etkiledi.

Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki başarı, Ankara hükûmetinin siyasi ve askerî konumunu güçlendirdi. Fransa açısından Anadolu'daki savaşın maliyeti, askerî koşulları ve Ankara hükûmetiyle anlaşma ihtimali daha fazla önem kazandı. Böylece Güney Cephesi'ndeki çatışmaların sona erdirilmesine yönelik diplomatik süreç hızlandı.

20 Ekim 1921'de Fransa ile Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmeti arasında Ankara Antlaşması imzalandı. Antlaşmayla Fransız kuvvetlerinin belirlenen bölgelerden çekilmesi ve Türkiye ile Fransa arasındaki çatışmaların sona erdirilmesi kararlaştırıldı.

Dolayısıyla sorunun tarihsel açıdan doğru cevabı, Güney Cephesi'nin Ankara Antlaşması'yla kapanmasıdır. Sakarya Savaşı bu gelişmeyi kolaylaştıran önemli bir dönüm noktasıydı; ancak cepheyi hukuki ve diplomatik açıdan kapatan gelişme, Fransa ile yapılan antlaşmaydı.

Bu noktada küçük görünen ama önemli bir ayrıntı bulunuyor: Güney Cephesi'nde çatışmaların sona ermesi, bütün Anadolu'da savaşın sona erdiği anlamına gelmiyordu. Yunan ordusuyla mücadele edilen Batı Cephesi açık kaldı. Millî Mücadele'nin kesin askerî sonucu, 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz ve 30 Ağustos'taki Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasında şekillendi.

3. Ankara Antlaşması'nın Tarihi ve Sayısal Önemi

Ankara Antlaşması'nın önemi yalnızca bir cephedeki silahlı mücadeleyi sona erdirmesiyle sınırlı değildir. Antlaşma, TBMM hükûmetinin uluslararası alandaki konumunu güçlendiren diplomatik gelişmelerden biriydi.

Antlaşmanın tarihini ve etkilerini birkaç somut veri üzerinden değerlendirebiliriz:

- 23 Ağustos-13 Eylül 1921: Sakarya Meydan Muharebesi'nin gerçekleştiği dönemdir. İki tarih arasındaki fark 21 gündür; başlangıç ve bitiş günleri birlikte sayıldığında muharebe 22 takvim gününe yayılır.

- 20 Ekim 1921: Ankara Antlaşması imzalandı. Sakarya Muharebesi'nin bitişinden antlaşmanın imzalanmasına kadar 37 gün geçti.

- 26 Ağustos 1922: Büyük Taarruz başladı. Ankara Antlaşması'ndan Büyük Taarruz'un başlangıcına kadar yaklaşık 310 gün vardı.

Bu tarihler, Millî Mücadele'nin yalnızca savaş meydanlarında değil, diplomatik masada da ilerlediğini gösteriyor.

Burada özellikle 37 günlük süreye dikkat etmek gerekir. Sakarya'daki askerî başarının ardından Ankara hükûmeti, diplomatik görüşmelerde daha güçlü bir konuma geldi. Ancak bu, antlaşmanın yalnızca tek bir savaşın sonucu olduğu anlamına gelmez. Fransa'nın bölgesel çıkarları, savaşın maliyeti ve uluslararası koşullar da değerlendirilmelidir.

Ankara Antlaşması'yla Fransa, TBMM hükûmetiyle anlaşma yapan önemli Avrupa devletlerinden biri oldu. Antlaşma, Fransız kuvvetlerinin Çukurova ve çevresindeki belirlenen bölgelerden çekilmesini sağladı. İskenderun Sancağı ise özel bir idari düzenlemeyle Fransa'nın mandası altındaki Suriye sınırları içinde kaldı; bölgede Türkçe'nin resmî dil olması ve Türk kültürünün korunması gibi hükümler de yer aldı.

Bu nedenle antlaşmayı değerlendirirken iki farklı sonucu birlikte görmek gerekir: Güney Cephesi'ndeki çatışmalar sona ererken Misak-ı Millî sınırlarıyla ilgili bütün meseleler aynı anda çözülmüş değildi.

4. Güney Cephesi'nde Neler Yaşandı? Antep, Maraş ve Urfa Örnekleri

Güney Cephesi'nin önemini anlamak için yalnızca antlaşma tarihine bakmak yeterli olmaz. Bölgedeki şehirlerin yaşadığı mücadeleler, savaşın günlük hayata nasıl yansıdığını da gösterir.

Maraş: Maraş'ta Fransız işgaline karşı direniş, 1919'un sonlarından 1920'nin başlarına uzanan süreçte gelişti. Şehirdeki çatışmaların ardından Fransız kuvvetleri Şubat 1920'de çekildi. Bu olay, Güney Cephesi'ndeki yerel direnişin erken örneklerinden biri oldu.

Urfa: Urfa'da Fransız kuvvetlerine karşı mücadele 1920 yılının ilk aylarında yoğunlaştı. Fransızların şehirden çekilmesiyle bölgedeki direniş önemli bir başarı elde etti. Urfa'daki mücadele, yerel halkın desteğiyle yürütülen savunmanın Millî Mücadele içindeki yerini gösterir.
 
Üst